Dönem/Final Uçu?u ?ptal roman?nda yazar?n Do?u-Bat? ve dinsellik-sekülerlik ayr?mlar?n?

Dönem/Final Ödevi Önerisi

 

            Dönem sonu ödeviyle ilgili bu ilk
çal??mada, roman?n nas?l ele al?naca??na, ödevin muhtemel ba?l?klar?na ve ?u
ana kadar yap?lan kaynak taramas?n?n sonuçlar?na yer verilecektir.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

 

I. Ödevin Meselesi ve ?ddias?

            Türkiye modernle?mesinin erken dönemlerinden
itibaren yeni ?ekillenen kültürden duyulan rahats?zl???n sonucu olarak
geleneksel kültürü savunmak amac?yla birtak?m ikilikler in?a edilmi? ve bazen “Do?u-Bat?”
(Safa, 1933), bazen “eski-yeni” (Kocagöz, 1965), bazen “Avrupai-yerli” (Sevük,
1945), bazen de “modern-geleneksel” (Yalç?n, 1977) kavramlar?yla
tart???lm??t?r.

            Modernle?menin beraberinde getirdi?i
yeni kültürden duyulan rahats?zl?k, Tanzimat döneminden itibaren Türkçe
romanlarda aç?k biçimde temsil edilmi?, birtak?m karakterler yoluyla bir yandan
“yeni”nin getirdikleri ele?tirilirken bir yandan da “geleneksel olan”a sahip
ç?k?lmaya çal???lm??t?r. Her ne kadar karakterler ya da olaylar vesilesiyle belirgin
bir çat??maya inan?ld??? hemen fark edilse de, baz? yazarlar?n meseleyi
yeterince ayr?nt?l? biçimde ele alamad??? ve geli?tirdikleri kavramlar?n süreci
anlamakta yetersiz kald??? da gözden kaçmamaktad?r.

            Modernle?me sürecini aktar?rken kavramsal
düzeyde baz? sorunlar?n görülebilece?i eserlerden biri, S?d?ka Sezen Aksoy’un Paris Uçu?u ?ptal (2000) isimli roman?d?r.
Romanda modernle?meyle ortaya ç?kan süreç, bir yandan Do?u-Bat? bir yandan
dinsellik-sekülerlik ba?lam?nda temsil edilmeye çal???l?r. Oysa roman analiz
edildi?inde sözü edilen çat??man?n ne Do?u-Bat? ne de dinsellik-sekülerlik
ba?lam?nda yorumlanamayaca?? görülmektedir. Bu niteli?inden dolay? dönem ödevi
için Paris Uçu?u ?ptal roman? incelenecektir.
Ödevde bu roman?n iletti?i sorunun Do?u-Bat? kar??tl??? ya da dinsellik-sekülerlik
kar??tl?klar?na de?il, temel olarak s?n?fsal-sermayesel farklara ve ta?ra-merkez
ikili?ine ba?l? oldu?u iddia edilecektir.

 

II. Ödevin Muhtemel Ba?l?klar?

            Üç ana bölümden olu?mas? planlanan
ödevde, önce Paris Uçu?u ?ptal roman?nda
yazar?n Do?u-Bat? ve dinsellik-sekülerlik ayr?mlar?n? biçimlendirirken
kulland??? teorik altyap? ilk bölümde iki ayr? ba?l?k alt?nda ortaya konacakt?r.

?kinci bölümde
roman üzerinden Do?u-Bat? ayr?m?n?n daha çok maddi bir çeli?kinin unsurlar?n?
ta??d???, üçüncü bölümde ise dinsellik-sekülerlik kar??tl???n?n esasen
ta?ra-merkez kar??tl??? ile aç?klanmas?n?n daha do?ru oldu?u ileri
sürülecektir.

            Ödevin muhtemel ara ba?l?klar?n?n ve
içeriklerinin ?öyle olmas? planlanmaktad?r:

1. Bölüm: Paris
Uçu?u ?ptal ve Kültürel ?kilikler

            Bu bölümde önce modernle?me sürecini
belirledi?i dü?ünülen ikilikler teorik düzlemde ele al?nacak, ard?ndan da bu
teoriler üzerinden ?ekillenen roman yorumlar? özlü biçimde aktar?lacakt?r.
a. Do?u-Bat? Ayr?m?
            Paris Uçu?u ?ptal roman?ndaki çat??may? anlamak için ilk olarak
yazar?n fikirlerinin temellendi?i teorik yakla??m ortaya konacakt?r. Aksoy’un
fikirleri büyük oranda Peyami Safa’n?n geli?tirdi?i Do?u-Bat? ayr?m?na ve
Feridun Güleço?lu’nun kavramsalla?t?rd??? medeniyet anlay???na dayanmaktad?r.
Peyami Safa (1961), modernle?meyi “Türkün ba??na gelmi? en büyük bela” (s. 69)
olarak görmekte ve Aksoy da roman?nda bu fikre do?rudan referans vermektedir.
Bu yüzden de Peyami Safa’n?n fikirleri ödevin kapsam? da dikkate al?narak özlü
biçimde aktar?lacakt?r. Aksoy’un do?rudan referans verdi?i bir ba?ka yazar olan
Güleço?lu (1987) da, modernle?me sürecinin “zorla dinden uzakla?t?rma” (s. 81)
oldu?unu dile getirmektedir. Güleço?lu’nun fikirleri de gerekti?i kadar
aç?lacakt?r. Bunun yan?nda “Müslüman Kimli?in A??nmas?” makalesi üzerinden
Vuslat Tanol’un, Aksoy’u etkileyen temel tespitlerini anlamaya ve romana
yans?mas?n? incelemeye çal??aca??m.

b. S?n?f-Sermaye, Ta?ra-Merkez Çat??malar?

Bu bölümde roman?
farkl? bir aç?dan okumaya imkân veren teorilere yer verilecektir. Türkiye
modernle?mesinin “Do?u-Bat?” ayr?m?yla yorumlanmas?na kar?? ç?kan Pelin Irmak
(1998), “bu ayr?ma ba?l? kalan yazarlar?n ço?u zaman s?n?f- maddi sermaye farkl?l???n?
‘medeniyet fark?’ kisvesiyle” anlatt???n? iddia eder. Benzer biçimde U?ur Özgür
Küçük (1983) de, modernle?meye din ba?lam?nda kar?? ç?kanlar?n “asl?nda
merkez-çevre çat??mas?”n? (s. 234) görünmez k?ld?klar?n? dile getirir.
            Paris Uçu?u ?ptal roman? ödevin sonraki bölümlerinde hem yazar?n
ba?l? kald??? teorik çerçeve hem de buna getirilecek itiraz ba?lam?nda iç içe
yorumlanacakt?r.

 

2. Bölüm: Medeniyet Fark? m?, Yoksunluk mu?

            Romandaki olay örgüsü hakk?nda çok
k?sa biçimde bilgi verildikten sonra, önce yazar?n Do?u-Bat? çat??mas?
ekseninde ilerletmeye gayret etti?i olay örgüsü ele al?nacak ve ard?ndan da bu
yakla??ma itirazlar dile getirilecektir.
a. Yazar?n Gözünden Do?u-Bat? Çat??mas?

            ?ki
k?s?mdan olu?an Paris Uçu?u ?ptal roman?n?n ilk k?sm?nda, Erzurum’un bir
kasabas?nda ya?ayan Sabiha’n?n üniversiteye gitmek için ?stanbul’a gelmesi ve
bu süreçte ya?ad??? çat??malar aktar?l?r. Çok ba?ar?l? bir okul hayat? geçiren
Sabiha, ?stanbul’a ilk geldi?i zamanlarda birtak?m sorunlarla kar??la?sa da
zaman içinde hem büyük?ehirdeki ya?ama hem de üniversite hayat?na adapte olur.
Makine mühendisli?i bölümü ö?rencisi olan Sabiha, bölümün en ba?ar?l? ö?rencisi
olarak mezun olur ve akademik hayata devam etmek istedi?i için hocalar?n?n
deste?i ile Paris’te bir üniversiteye burslu olarak kabul edilir. Roman?n
ikinci k?sm?nda ise, Paris’e gidece?i yaz kar??la?t??? Fethi sayesinde bir
dergâha gitmeye ba?layan Sabiha, büyük bir inanç kriz geçirerek Paris biletini
iptal ettirir.
            Yazar, Sabiha karakterinin hem
Erzurum’dan ?stanbul’a geli?ini hem de Paris’e gitmeden önce ya?ad???
çat??malar? iki eksende de?erlendirme e?ilimindedir. ?stanbul’daki hayat?
“Bat?l?” ve “seküler” bulan Sabiha, olaylar kar??s?nda ya?ad??? sorunlar?
“Do?ulu” özelliklerine ba?lar ve ya?ad??? sorunlar? da nihai noktada Müslüman
kimli?ine sahip ç?karak bertaraf edece?ine inan?r.
            Ödevde bu ba?lamdaki örnekler
ayr?nt?l? biçimde ele al?nacak ve yazar?n çizmek istedi?i çerçevenin s?n?rlar?
belirlenecektir.
b. Çat??ma m? Yoksunluk mu?
            Sabiha karakterinin
?stanbul’a geldi?i zaman ya?ad??? s?k?nt?lar yazar taraf?ndan Do?u-Bat? çat??mas?
biçiminde yans?t?lsa da, aktar?lan çat??malar?n ço?unlu?u Sabiha’n?n yeterli
maddi sermayeye sahip olmamas?ndan kaynaklan?yor görünmektedir. Örne?in Sabiha
okula geldi?i ilk hafta, ö?rencilerin tan??ma amac?yla düzenledi?i geziye
paras? olmad??? için gidemedi?ini ve bu yüzden de mutsuz oldu?unu iç
konu?malar?nda dile getirse de, geziyi düzenleyen ki?iyi “Bat?l? âdetleri
ya?amaya çal??maktan kaynaklanan özenti içinde” (Aksoy, 2003, s.56) oldu?u için
ele?tirmektedir. Sabiha’n?n büyük?ehir ya?am?na al??ana kadar ya?ad??? tüm
çat??malar iç konu?malarda yoksullukla aç?klan?rken, diyaloglarda Do?u-Bat?
çat??mas? olarak aktar?l?r. Ödevin son halinde bu örnekler tek tek ele al?nacak
ve bu örnekler üzerinden Sabiha’n?n ya?ad??? çat??man?n “medeniyet fark?”ndan
de?il, maddi sermaye eksikli?inden kaynakland??? iddia edilecektir.
            Sabiha’n?n Paris’e gidece?i yaz?n
anlat?ld??? k?s?mlarda ise Do?u-Bat? çat??mas? bir yana b?rak?larak
sekülerlik-din çat??mas? merkeze al?nmaktad?r. Bu yüzden de roman?n ikinci
k?sm?n? Do?u-Bat? çat??mas? de?il, din ba?lam?nda ele almak gerekmektedir.

 

3. Dinsellik-Sekülerlik Kar??tl???

Bu bölümde yazar?n
dinsellik-sekülerlik ikili?i üzerinden tan?mlad??? olaylar dizisi, kendisinin
dayand??? temel teorik metinlerle kar??la?t?rmal? olarak incelenecek daha sonra
meseleye ta?ra-merkez ikili?i üzerinden bakman?n daha do?ru olabilece?i tart???lacakt?r.

a. Müslüman Kimli?ini Korumak

            Roman?n ikinci k?sm?nda aniden
ortaya ç?kan Fethi karakteri Sabiha’n?n fikirlerinde keskin bir dönü?üme neden
olur. Fethi, Konya’da büyümü? ve ?stanbul’a geldi?inde Sabiha’yla benzer
sorunlar ya?amas?na ra?men, kad?n karakterin aksine büyük?ehir ya?am?na adapte
olmam?? ve kendine yine ta?radan gelenlerden bir çevre kurmu?tur. Sabiha bu
çevreye girdi?inde kendisinin büyük?ehire gelme sürecinin onun kimli?inde ne
türden “bozulmalar” yaratt???n?n ayr?m?na var?r. Aksoy’un (2003) deyi?iyle “bu
topraklar?n insanlar?na âdeta yabanc?la?m??t?r” (s. 143). Sabiha’da dönü?üm
as?l olarak Fethi ve arkada?lar?yla gitti?i dergâhtaki sohbetler vesilesiyle
ya?an?r. Roman?n bu k?sm?nda Sabiha, dinledi?i sohbetler s?ras?nda s?kça ?stanbul’a
gelmeden önceki hayat?n? ve dedesini an?msar. Dedesi ile hocay? özde?le?tiren
Sabiha, ya?ad??? sorunlar?n dinden uzakla?mas?n?n bir sonucu oldu?una karar
verir. Fethi ile evlenmesinin ard?ndan akademik hayat?ndan vazgeçip çat??mas?z
ve mutlu bir hayat ya?amaya ba?lar.
            Ödevin bu k?sm?nda kad?n
karakterin ya?am?ndaki bu keskin dönü?üm örnekler üzerinden ayr?nt?l? biçimde
incelenecektir.
b. Kimlik mi S?la Hasreti mi?  

            Kad?n
karakterin ya?ad??? dönü?üm romanda din eksenli anlat?lsa da, metnin yap?s?na
bak?ld???nda bu dönü?ümü sa?layan?n din olmad??? Sabiha’n?n çocuklu?una duydu?u
özlemin öne ç?kt??? fark edilir. Roman?n ikinci k?sm? Fethi ve arkada?lar?n?n
etraf?nda geçiyor gibi görünmesine ra?men asl?nda büyük oranda Erzurum’daki
hayat?n an?msanmas? üzerine kuruludur. Sabiha, sohbetleri dinlerken bu
sohbetlerin içeri?inden daha çok bunlar?n kendisine ta?ra hayat?n?
an?msatmas?yla ilgileniyor görünmektedir. Bu nedenle de Sabiha’n?n sahip
ç?kt??? kimli?in, dinsel olmaktan daha önce dedesinin simgeledi?i ta?ra hayat?n?
i?aret etti?ini söylemek yanl?? olmaz.

            S?d?ka Sezen Aksoy, kad?n karakterin
dönü?ümünü anlat?rken Kanat Tek’in (1999) sözünü etti?i merkez-çevre
çat??mas?n? aç?k biçimde görmek mümkündür. Ödevin bu k?sm?nda Aksoy’un kimlik
sorununu din eksenli anlatmas?na ra?men merkez-ta?ra ili?kisinin öne ç?kt???
iddia edilecektir.

Sonuç

            Ödev sonuç k?sm?nda Paris Uçu?u ?ptal roman?n?n genel
kabulün aksine Do?u-Bat? ya da dini kimlik ba?lam?nda de?il, maddi sermaye ve
merkez-çevre ili?kisi ba?lam?nda ele al?nmas? gerekti?i dile getirilecektir. Romandan
verilen örneklerin temel argümanlarla nas?l birle?ti?i k?saca anlat?lacakt?r.

III. Kaynak Taramas?

            Ödev haz?rlan?rken büyük bir
titizlikle yap?lan kaynak taramas?nda pek çok kitaba ve makaleye ula??lm??t?r.
Ödevde kullan?lmas? planlanan kaynaklar ?unlard?r:

 

Aksoy, S. S.
(2003). Paris Uçu?u ?ptal. ?stanbul:
Ç?dam.
Aksoy, S. S. (2004). Gözya?lar?m?z ?çimize Akar. ?stanbul: Ç?dam

Aksoy, S. S.
(2007a, Güz). “Fetret Çocuklar?”. Yank?lar,
45, 34-65.

Aksoy, S.S.
(2007b). Huzurun Gül ?afa??. ?stanbul: Ç?dam.

Aksoy, S.S.
(2007c). Susanlar Yan?lanlar. ?stanbul: Ç?dam.
Güleço?lu, F. (1987). Garp ?zi. Kayseri: Kar?nca.

Safal?, P. (1933).
“Do?u Bat? Meselesi”. Kültür A?ac? içinde (s.44-75). ?stanbul: Ergenekon.

Safal?, P. (1961).
Anla??lmayan Mesele. ?stanbul: A?aç.

Kocagöz, A.
(1965). “Dile Gelenler, ?çte Birikenler” . Kutsal Mazlumlu?un Anatomisi içinde      (s.76-99). Der. S. Y?ld?r?m ve D. Arma?an.
?zmir: Birikim.

Sevük, B. (1965).
“Avrupa Kap?s?nda Bekleyenler”. Türkiye Ansiklopedisi içinde (Cilt 17, s.       765-811). Ankara: Detay.

Yalç?n, Y. (1977).
Modernite Dü?manlar?. Edirne: Paçal.

Küçük, U.Ö. (1983,
Ocak). “Ta?ran?n ?ifreleri”. Dü?ünüm, 102, 77-99.

Süzgüner, E.
“Paris Uçusunu Kim ?ptal Etti?” Kad?n?n Dilinde Saklanan içinde (s.23-98).             Afyon: Kocatepe.  

Sönmez, S. (2004).
Uça?? Çelik Y???n? Sananlar. Eski?ehir: Siyah.

Mignon, Laurent.
Parise Gidenler. (Demirta?, F, çev.). ?stanbul: May?s.

Küçükyatmaz, M.
(2006).

?ahin, H. (2008).

Saraç, Ö. (2003)

Tek, Kanat (1993).